Bas Verboom

Musicus

"Het belangrijkste van de muziek staat niet in de noten."

Clavichord

Het clavichord is een toetsinstrument. In de 16e tot en met de 18e eeuw was dit instrument bij uitstek geschikt als oefen,-les en huiskamerinstrument. Sommige clavichorden waren voorzien van een pedaalklavier waarop men met de voeten kan spelen. Het diende ter vervanging van het kerkorgel.

 

De eerste beschrijving van het pedaalclavichord vinden we in Liber XX Artium van Paulus Paulirinus  van Praag. Dit traktaat, met beschrijvingen van meerdere soorten instrumenten, dateert uit ca. 1460. Hij schrijft: het clavichord is een rechthoekig instrument, gelijkend op een smalle doos met metalen snaren en toetsen aan de voorkant, maar, gaat hij verder, met korte boventonen en langere ondertoetsen beneden het instrument. Dit instrument met zijn pedaalklavier is een bruikbaar medium om orgel te studeren.

 

Van alle musici hadden de kerkorganisten de grootste problemen regelmatig te studeren op hun instrumenten. De eerste windmachines werden gebruikt rond 1900, maar tot die tijd werd de windtoevoer geregeld door menselijke krachten, calcanten of balgentreders genoemd. Deze mensen moesten bovendien betaald worden. Men moet  zich bewust zijn van het feit dat we in sommige gevallen spreken van een orgel met twintig blaasbalgen (Halberstadt in 1361) die bediend moesten worden door tien mensen. Het elke dag opdraven van deze mensen zou een veel te kostbare aangelegenheid worden. Kortom: er werd dus waarschijnlijk alleen orgel gespeeld op zon- en feestdagen. Als dagelijks studie instrument was de organist aangewezen op het clavichord/pedaalclavichord.

 

De musicus had 2 soorten (manuaal) clavichorden tot zijn beschikking:
In eerste instantie het gebonden clavichord; d.w.z. meerdere toetsen op 2 snaren en in tweede instantie het vrije of ongebonden clavichord (ca. 1710): met elke toets zijn eigen snaren. Een soortgelijke evolutie zien we ook bij het pedaalclavichord. Het 17e eeuwse instrument klinkt dynamisch – men kan zeer expressief spelen.

 

Clavichord